AHMED
DAVUDOĞLU
166 NOLU
HADİSİN ŞERHİ:
Bu hadîsi
bir parça lâfız değişikliği ile Buhâri ve Nesâi dâhi tahric etmişlerdir.
Rivayetlerin bazısında Resulullah (Sallallahü Aleyhi ve Sellem) 'in
sözüne yemin ile başladığı görülüyor. Bundan mak-sad, sözü te'kid'dir. Mühim bir
meselede yemin caizdir.
«İman etmiş sayılmaz»
ifadesinden murad: imansız kalır, demek değil,
iman-ı kâmille iman etmiş olmaz demektir. Bu hadîsden
muradın Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) uğurunda can vermek olduğu söylenir. İbni Battal Ebu'z-Zinâd'ın şunları söylediğini kaydeder: «Bu hadîs Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'e
verilen cevami'u'l-keli'mdendir.
Çünkü mahabbet üç kısımdır.
1- İclâl
ve ta'zim mahabbeti.
Evladın babayı sevmesi gibi
2 - Merhamet ve şefkat mahabbeti. Babanın evladını sevmesi gibi
3- Müşakele
ve beğenme mahabbeti.
İnsanların
birbirini sevmesi gibi. Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)
bunların hepsini kendinde toplamıştı.»
Kaadi Iyâz diyor ki: «Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in
sünnetine yardım etmek, şeriatını müdâfaada bulunmak
ve onun zamanına yetiştirerek onun uğrunda malını, canını bezletmiş olmayı
temenni etmek onu sevmekden maduddur.
Bundan anlaşılır ki, imanın hakikati ancak bunlarla tamam olur;
ve iman ne zaman Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in kadru kıymetinin şeref
ve mertebesinin her baba ve evladdan, her iyiden ve
iyilik yapandan üstün olduğu hakikatine ererse ancak o zaman sahih olur. Buna
inanmayıp başkasına i'tikad eden kimse mü'min değildir...»
Ancak Mâîikilerden Ebul-Abbâs Ahmed el-Kurtubi
Kaadi İyâd'ın bu sözlerine i'tiraz etmiş ve şunları söylemiştir: «Kaadi
'nin sözünün zahiri, bu mahabbeti
Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i
ta'zim ve tebcil i'tikadında
bulunmaya hamlettiğini gösterir. Bu i'tikad'da
bulunmayan bir kimsenin küfüründe şüphe yoksa da bu hadîsden murad, Nebiimizin büyüklüğünü i'tikad
değildir. Çünkü büyüklüğü i'tikad etmek ne mahabbet demektir; ne de mahabbeti
istilzam eder. Çok defa insan bir şeyin büyüklüğünü över de onu sevmez. Şu
halde kendinde bu sevgiyi bulamayanın imanı kemâle
ermemiş demektir.
Halbuki sahih bir inançla iman eden herkes bu mahabbetten
hâli değildir. Amr b. Âs (Raâiyallahu anh)
«Benim için Resulullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'den daha sevgili, benim gözümde ondan daha büyük
bir kimse yoktu; ama ona olan ta'zimimden gözüm doya doya ona bakaımyordum.» demiştir,
Ömer (Radiyallahu anh) dahi bu hadîsi işitince: «Ya ResulâIlah;sSen bana canımdan gayri her şeyden sevgilisin de-dikde Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Canından da ya Ömer!» buyurmuş; Ömer derhal:
«Canımdan da.» demiş; Resul-i Zişan (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem): «Şimdi oldu Yâ örner»
buyurmuşlardır.
u mahabbet ise ta'zim
i'tikadı değil, kalbin meylidir. Lâkin insanlar bu meyl hususunda bir birlerinden farklıdırlar...»
Müslim şarihlerinden el-Übbî de şu mütaleada bulunmaktadır: «Eğer Kaadi Iyâz, Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in
kadrini yükseltmekden onun makam i'tibariyîe
yüksekliğini kasdetti ise, dediği gibi buna i'tikadı olmayan bir kimse mü'min
değildir. Yok sevgi hususunda yüksekliği murad etti ise «Mü'min değildir»
sözünden anlaşılan ma'na kemâli nefyetmektir. (Yani
Kâmil mü'min değildir demektir.) çünkü baba ve oğul
sevgisi fıtridir. İnsandan ayrılmaz. Binaenaleyh Nebi (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem)'i Babasından veya oğlundan çok
sevmeyen biri bulunsa biz onun küfrüne kat'î hüküm
veremeyiz.